رژیم غذایی بیماران دیالیزی بخش جداییناپذیر برنامه درمانی بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، بهویژه افرادی است که تحت دیالیز خونی یا دیالیز صفاقی قرار دارند. در این بیماران، کلیهها توانایی طبیعی خود را برای دفع مواد زائد، تنظیم مایعات و کنترل الکترولیتها از دست دادهاند. به همین دلیل، انتخاب نادرست مواد غذایی میتواند باعث افزایش اوره، پتاسیم، فسفر، تجمع مایعات و بروز عوارض جدی شود. رژیم غذایی بیماران دیالیزی نهتنها به بهبود کیفیت زندگی کمک میکند، بلکه نقش مهمی در کاهش عوارض دیالیز و افزایش طول عمر بیماران دارد.
اهمیت تغذیه در بیماران دیالیزی
در بیماران مزمن کلیوی، بدن در معرض تغییرات متابولیک مداوم قرار دارد. دیالیز اگرچه مواد سمی را از خون خارج میکند، اما نمیتواند بهطور کامل جایگزین عملکرد طبیعی کلیه شود. بنابراین، رژیم غذایی مناسب بهعنوان یک ابزار مکمل درمانی اهمیت ویژهای پیدا میکند. تغذیه صحیح میتواند به کنترل علائمی مانند خستگی، تهوع، ضعف عضلانی، خارش پوست و ورم کمک کند و از پیشرفت عوارض قلبی و استخوانی جلوگیری نماید.
اصول کلی رژیم غذایی بیماران دیالیزی
تنظیم رژیم غذایی در بیماران دیالیزی نیازمند در نظر گرفتن نوع دیالیز، شرایط جسمی بیمار و نتایج آزمایشهای دورهای است. با این حال، برخی اصول کلی در اکثر بیماران مشترک است:
-
کنترل مصرف پروتئین
-
محدودیت سدیم (نمک)
-
کنترل پتاسیم
-
کاهش فسفر
-
مدیریت مصرف مایعات
-
تأمین کالری کافی
مصرف پروتئین در بیماران دیالیزی
برخلاف بیماران مبتلا به نارسایی کلیه که هنوز دیالیز نمیشوند، بیماران دیالیزی به پروتئین بیشتری نیاز دارند. دلیل این موضوع از دست رفتن بخشی از پروتئین بدن در طی فرآیند دیالیز است.
منابع مناسب پروتئین
-
گوشت سفید (مرغ بدون پوست، بوقلمون)
-
ماهی تازه
-
تخممرغ (به میزان توصیهشده)
-
گوشت قرمز کمچرب (در حد تعادل)
مصرف پروتئین باید تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود تا از افزایش اوره خون جلوگیری شود.
مصرف نمک (سدیم) در دیالیز
سدیم یکی از مهمترین عوامل ایجاد احتباس مایعات، افزایش فشار خون و تشدید ورم در بیماران دیالیزی است. کاهش مصرف نمک نقش کلیدی در کنترل علائم و بهبود نتایج درمان دارد.
غذاهای پرنمک که باید محدود شوند
-
کنسروها
-
سوسیس و کالباس
-
غذاهای فرآوریشده
-
ترشیها و شورها
-
چیپس و تنقلات شور
استفاده از ادویههای طبیعی و آبلیمو بهجای نمک توصیه میشود.
پتاسیم و تغذیه بیماران دیالیزی
پتاسیم بالا میتواند باعث اختلالات خطرناک قلبی شود. کلیههای سالم پتاسیم اضافی را دفع میکنند، اما در بیماران دیالیزی این توانایی کاهش یافته است.
غذاهای پرپتاسیم (محدود یا ممنوع)
-
موز
-
پرتقال و آب پرتقال
-
سیبزمینی
-
گوجهفرنگی
-
خرما
-
آووکادو
غذاهای کمپتاسیم (مجازتر)
-
سیب
-
گلابی
-
انگور
-
کاهو
-
خیار
-
برنج سفید
در صورت نیاز، روشهایی مانند خیساندن و دور ریختن آب پخت میتواند میزان پتاسیم برخی سبزیجات را کاهش دهد.
فسفر و نقش آن در رژیم غذایی دیالیز
افزایش فسفر خون یکی از مشکلات شایع بیماران دیالیزی است که میتواند منجر به ضعف استخوانها، درد مفاصل و رسوب کلسیم در عروق شود.
غذاهای پر فسفر
-
لبنیات پرچرب
-
مغزها و آجیل
-
نوشابههای تیره
-
حبوبات
-
شکلات
بسیاری از بیماران نیاز به مصرف داروهای بایندر فسفر همراه غذا دارند.
مدیریت مصرف مایعات در دیالیز
کنترل مصرف مایعات یکی از سختترین بخشهای رژیم غذایی بیماران دیالیزی است. تجمع مایعات میتواند باعث تنگی نفس، ورم پاها و افزایش فشار خون شود.
منابع پنهان مایعات
-
سوپ
-
بستنی
-
ژله
-
میوههای آبدار
کنترل وزن بین جلسات دیالیز شاخص مهمی برای ارزیابی مصرف مایعات است.
غذاهای ممنوعه در دیالیز
برخی غذاها به دلیل محتوای بالای نمک، پتاسیم یا فسفر باید بهطور جدی محدود یا حذف شوند:
-
فستفودها
-
غذاهای سرخکرده
-
کنسروها
-
نوشابههای گازدار
-
سسهای آماده
-
تنقلات صنعتی
غذاهای مجاز و توصیهشده برای بیماران دیالیزی
-
برنج سفید
-
نان سفید
-
گوشتهای کمچرب
-
سبزیجات کمپتاسیم
-
روغنهای گیاهی سالم
-
میوههای کمپتاسیم
برنامه غذایی بیماران دیالیزی
برنامه غذایی باید متناسب با نوع دیالیز (خونی یا صفاقی)، وزن، سن، سطح فعالیت و نتایج آزمایشها تنظیم شود. معمولاً وعدههای غذایی کوچک و منظم توصیه میشود تا فشار متابولیک کمتری به بدن وارد شود.
تفاوت تغذیه در دیالیز خونی و دیالیز صفاقی
بیماران دیالیز صفاقی معمولاً به کالری بیشتری نیاز دارند، زیرا محلول دیالیز حاوی گلوکز است. در مقابل، بیماران همودیالیز ممکن است محدودیت مایعات سختتری داشته باشند. این تفاوتها باید در رژیم غذایی لحاظ شود.
تغذیه در نارسایی کلیه قبل از دیالیز
در مراحل اولیه نارسایی کلیه، رژیم غذایی متفاوت است و معمولاً محدودیت پروتئین بیشتری وجود دارد. به همین دلیل، خوددرمانی غذایی بدون مشورت متخصص میتواند خطرناک باشد.
نقش متخصص تغذیه در بیماران دیالیزی
تنظیم رژیم غذایی بیماران دیالیزی بدون نظر متخصص تغذیه میتواند منجر به سوءتغذیه یا تشدید عوارض شود. پیگیری منظم آزمایشها و اصلاح رژیم غذایی بر اساس آنها ضروری است.
سخن پایانی
رژیم غذایی بیماران دیالیزی بخش جداییناپذیر درمان نارسایی کلیه است. انتخاب آگاهانه مواد غذایی، کنترل مصرف نمک، پتاسیم، فسفر و مایعات و دریافت پروتئین کافی میتواند نقش مهمی در کاهش عوارض، افزایش انرژی و بهبود کیفیت زندگی بیماران داشته باشد. آموزش صحیح بیماران و همراهان، در کنار نظارت تیم درمان، کلید موفقیت در مدیریت تغذیه در دیالیز است.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان به دیالیز نیاز دارید، لازم نیست نگران هزینهها باشید. مجموعه دالیز سلامت با ارائه خدمات دیالیز بهصورت رایگان در کنار بیماران کلیوی قرار دارد تا مسیر درمان با آرامش و اطمینان بیشتری طی شود. برای دریافت اطلاعات بیشتر و آشنایی با خدمات رایگان دیالیز، با دالیز سلامت در ارتباط باشید و از حمایت یک مجموعه تخصصی بهرهمند شوید.
مؤسسه خیریه خدماتی-درمانی دالیز سلامت، بخشی از مسئولیت اجتماعی و رویکرد خیرخواهانه گروه زرین به مدیریت جناب آقای مهندس شهاب امامی است که با هدف حمایت از بیماران کلیوی و ارائه خدمات درمانی و اجتماعی فعالیت میکند.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.